Janusz Andrzej Zajdel


Janusz Andrzej Zajdel (ur. 15 sierpnia 1938 w Warszawie - zm. 19 lipca 1985 w Warszawie) to polski pisarz, autor fantastyki naukowej, prekursor nurtu fantastyki socjologicznej w Polsce. Ukończył fizykę na Uniwersytecie Warszawskim i przez wiele lat pracował w Centralnym Laboratorium Ochrony Radiologicznej, gdzie na początku lat 80. był współzałożycielem komisji zakładowej NSZZ Solidarność. Specjalista w zakresie fizyki jądra atomowego. Autor artykułów, broszur, skryptów i książek popularnonaukowych.

Jako autor fantastyki debiutował na łamach czasopisma "Młody Technik" opowiadaniem Tau Wieloryba. Opublikował ponad 50 opowiadań w różnych czasopismach. Jego początkowe utwory były wierne klasycznej konwencji science-fiction. Opisywał w nich kontakty z obcymi cywilizacjami, loty kosmiczne, dziwne wynalazki. Głównym jego osiągnięciem była jednak seria powieści socjologiczno-politycznych, z których pierwszą był wydany w roku 1980 Cylinder van Troffa. Zajdel przedstawiał w nich i badał społeczeństwa totalitarne, ograniczone, kontrolowane. Faktycznie twórczość powieściowa Zajdla to utwory o charakterze dystopii, dowodzące niemożliwości stworzenia społeczności doskonałej przez narzucone odgórnie reguły. Bez trudu można doszukać się też odnośników do współczesnej mu rzeczywistości, co pozwala nawet uznać je za powieści polityczne w fantastycznym kamuflażu. Najpopularniejsza chyba z jego powieści - Limes inferior ukazuje Ziemię, której obca cywilizacja narzuciła "jedyny słuszny" system i która jest pod stałym nadzorem "Wielkiego Brata".

Nagroda im. Janusza A. ZajdlaDziałalność Zajdla stanowiła inspirację dla wielu fantastów młodszych generacji i zrodziła cały nurt fantastyki socjologicznej w Polsce (np. Maciej Parowski, Marek Oramus, Andrzej Krzepkowski). Jego utwory przekładane były na białoruski, bułgarski, czeski, esperanto, fiński, niemiecki, rosyjski, słoweński i węgierski. Był działaczem międzynarodowego fandomu science fiction i członkiem World SF. W roku 1973 dostał odznakę Magnum Trophaeum za wieloletnią wspólpracę z Młodym Technikiem. W roku 1980 został laureatem nagrody Ministra Kultury i Sztuki za powieść Cylinder van Troffa. W roku 1984 otrzymał Złotą Sepulkę za Wyjście z cienia. Zajdel zmarł w roku 1985 na raka płuc i pośmiertnie otrzymał Nagrodę Fandomu Polskiego SFINKS za powieść Paradyzja. Nagroda ta od 1986 roku nazwana została jego imieniem. Wręcza ją tradycyjnie Jadwiga Zajdel, wdowa po pisarzu.

Bibliografia

Zbiory opowiadań
Jad mantezji (Nasza Księgarnia 1965)
Przejście przez lustro (Iskry 1975)
Iluzyt (Nasza Księgarnia 1976)
Feniks (Nasza Księgarnia 1981)
Ogon diabła (KAW 1982)

Wydane pośmiertnie:
Dokąd jedzie ten tramwaj (KiW 1988)
Wyższe racje (Wydawnictwo Poznańskie 1988)
List pożegnalny (zawiera m.in. konspekty niedokończonych powieści) (Alfa 1989)


Powieści
Lalande 21185 (Nasza Księgarnia 1966)
Prawo do powrotu (Nasza Księgarnia 1975)
Cylinder van Troffa (Czytelnik 1980)
Limes inferior (Iskry 1982)
Wyjście z cienia (Czytelnik 1983)
Cała prawda o planecie Ksi (KAW 1983)
Paradyzja (Iskry 1984).

Opowiadania