Janusz A. Zajdel        Metoda laboratoryjna

    Lądowniki osiągnęły powierzchnię planety niemal równocześnie. Przez chwilę tkwiły w bezruchu, stopami ażurowych wsporników zaryte w twardym, kamienistym podłożu. Potem - równocześnie z obu jak srebrzyste przecinki na tle szarobrązowego gruntu - wysypały się drobne, ruchliwe przedmiociki.

    - Zobacz, jakie zabawne! - Vram trącił Huxla, nie odrywając się od szczeliny obserwacyjnej. - Jeszcze nie widziałem czegoś podobnego!

    - Wielu jeszcze rzeczy nie widziałeś... Uszczelnij pole maskujące, bo zaraz zostaniemy odkryci!

    Vram ściągnął szczelniej brzegi pola i włączył wzmacniacz podsłuchu.

    - Trajkocą coś falami elektromagnetycznymi. To chyba impulsy koordynacyjne między poszczególnymi egzemplarzami. Ciekawe, jaki mają program.

    - Zdaje się, że biorą próbki geologiczne. Rozlazły się po znacznym obszarze. Kilka nawet zbliża się do nas.

    - Nigdy nie widziałem podobnych automatów. Nie wyglądają na coś nadzwyczajnego. Chyba to jakieś uniwersalne... Kiepsko radzą sobie w tych warunkach, jakoś tak niezgrabnie się poruszają. Prymityw - zauważył Vram.

    - Powiedziałem ci już, że nie widziałeś wielu rzeczy. Jak posiedzisz tutaj tyle czasu, co ja, to dopiero...

    - No, dobrze już, dobrze! Nie musisz mi ciągle przypominać, że jestem stażystą. A ty jesteś stary rutyniarz. Już teraz wiem, co za chwile zrobisz: zastosujesz procedurę drugiego stopnia! Włączyć manipulator?

    Huxil milczał, obserwując bacznie równinę u podnóża skały w której byli ukryci.

    - Włączam manipulator - powiedział Vram głośniej.

    Sięgnął do pulpitu manipulatora, lecz Huxl powstrzymał go gestem.

    - Zaczekaj, coś mi się tu nie zgadza. Do licha, wcale nie jestem taki pewny, czy to nie są...

    - Przy braku pewności należy bezwzględnie zastosować test. - Vram zacytował instrukcję. - Nigdy nie stosowałem żadnych testów. To może być nawet interesujące, tylko skąd mamy wiedzieć, jaki test będzie tu "odpowiedni".

    - Tu ci się przyda stary rutyniarz - burknął Huxl z przekąsem. - Oczywiście, że to musi być test oparty na cechach drugorzędnych i pierwotnych.

    - Damy im problem logikomatematyczny?

    - Też wymyśliłeś! To dobre dla odróżnienia robota od elektrycznego odkurzacza.

    - No, myślałem, że może... według szybkości działania?

    - A skąd wiesz, co u nich jest szybko, a co wolno? A może mają w lądowniku komputer?

    - Racja - przyznał Vram. - Więc poważnie myślisz, że to mogą być istoty rozumne?

    - Nie wiem na pewno. Przygotuj jakiś sensowny test, na wszelki wypadek trzeba to sprawdzić. Ładnie byśmy wyglądali, gdybyś pobrał próbkę istot rozumnych do badania analitycznego.

    - "W stosunku do istot rozumnych wolno stosować wyłącznie badania nieniszczące, i to jedynie takie, które nie spowodują zdemaskowania lub wykrycia obecności obserwatora" - Vram znów wyrecytował odpowiedni fragment instrukcji.

    - Przestań, kujonie jeden! Czego was uczą na tych studiach, poza wkuwaniem formułek! Nawet głupiego testu nie potrafisz zaprogramować!

   - Już, już się robi... Więc mówisz - cechy pierwotne... Ale, ale, nie odpowiedziąłeś mi, skąd właściwie powziąłeś podejrzenie?

   - Popatrz! Hul odsunął się od szczeliny obserwacyjnej, ustępując miejsca towarzyszowi. - To, co one... czy też oni tam robią, czasami wygląda na... bezcelowe. Jeden na przykład tak sobie jakoś dziwnie podskakuje, jakby go to niezmiernie bawiło...






    Siódemka i Trzynastka dotarli do skalistych bloków, które osunęły się kiedyś z niezbyt stromego w tym miejscu zbocza.

    - Wejdziemy wyżej? - Siódemka patrzyła niepewnie to na osypisko, to znów na Trzynastkę. Może wystarczy pobrać próbkę z tego, co się osunęło. To zbocze może być niebezpieczne.

    - Wejdę kawałek w górę, ty zaczekaj tutaj.

    - Musisz koniecznie?

    - Przestań. Jesteś przesądna; czy co? Do diabła z tym numerem. Ktoś go przecież musiał dostać. A, że wtedy miałem pecha, to jeszcze niczego nie dowodzi...

    Trzynastka zaczął się gramolić pomiędzy dużymi odłamkami skał, powoli i ostrożnie forsując zbocze. Siódemka, czujnie obserwując towarzysza, przywarła do gładkiej powierzchni ogromnego głazu, nieco w bok od niebezpiecznego toru lawiny.

    Gwałtowny rumor osypujących się kamieni dobiegi ją w tej chwili, gdy na mgnienie oka straciła Trzynastkę z pola obserwacji. W pierwszym odruchu dała nura w bok, pod skalny nawis i przez kilka sekund trwała tam w oszołomieniu, jak sparaliżowana. Potem, mimo że z góry sypały się wciąż jeszcze ostre odłamki, wychyliła się z kryjówki, szukając wzrokiem śladu towarzysza.

    Wśród kamieni, u stóp zbocza, błyszczało coś metalicznie. Dopadła jednym skokiem do tego miejsca. Tuż obok niej przetoczyły się dwa spore odłamy skały, ale nie zwróciła na to uwagi.

   Na wpół zgnieciona, między kamieniami leżała puszka z próbkami gruntu. Siódemka powoli, jakby z obawą, podniosła wzrok ku górze. Po zboczu toczyły się już tylko maleńkie okruchy skały.

    - Trzynastka, zgłoś się! - powiedziała Siódemka do mikrofonu.

    W jej słuchawce rozległo się głuche stęknięcie, a potem głos Trzynastki:

   - Jestem, jestem. Dziwnym trafem żyję jeszcze...

   - Możesz sam zejść? Gdzie jesteś?

   - Tu jest taka nisza, chyba nawet wejście do jaskini. Prawdę mówiąc, pojęcia nie mam, jak się tu znalazłem... Chyba to prawda, że strach dodaje skrzydeł...

    - Więc usłyszałeś tę lawinę wcześniej...?

    - Nie to ja sam ją spowodowałem, ruszyłem kamienie pod sobą... Mam nadzieję, że nie stałaś na ich drodze? - dodał z nagłym niepokojem.

    Schodź ostrożnie. I powiedz wreszcie, co cię tak przestraszyło?

   - Ech, co ci będę mówił... - głos Trzynastki zawahał się.

   - I tak mi nie uwierzysz!

   - Zobaczyłeś smoka? - zaśmiała się Siódemka.

   - Coś w tym rodzaju. W każdym razie, miałem stracha jak nigdy w życiu. Ale to musiał być jakiś zwid albo halucynacja bo tu nie ma niczego oprócz skał. Już schodzę, tylko gdzieś mi się zapodział pojemnik z próbkami...

   - Jest tutaj, w opłakanym stanie. Schodź ostrożnie!

   Trzynastka zsuwał się powoli brzegiem żlebu. Siódemka prowadziła go wzrokiem.

   - Patrz! Co to jest? - krzyknęła Siódemka. - O, tam! Spójrz nieco w lewo!

    W miejscu, gdzie przed chwilą osypywały się skalne odłamy, na kawałku gładkiej kamiennej płyty połyskiwał sporych rozmiarów foremny pięciokąt z zielonkawego, fluoryzującego szkliwa. Trzynastka sięgnął w tamtą stronę. Pięciokątna płytka leżała na skale, można ją byLo podnieść. Trzynastka włożył ją do torby i po chwili był już na dole.

    - Daj mi to! - powiedziała Siódemka, wskazując torbę.

    - To ja znalazłam!

    - Zaczekaj! - Trzynastka odbiegł kilka kroków i wyjął znalezisko z torby, - Tu są jakieś znaki, rysunki! Kapitalne!

    Siódemka, skradając się za plecami Trzynastki, skoczyła nagle i próbowała mu wyrwać płytkę, ale odepchnął ją i uskoczył.

    - To moje, ja zauważyłam, oddawaj! - krzyknęła Siódemka płaczliwie. - Będziesz się chwalił cudzym odkryciem, ty świntuchu, egoisto, niewdzięczniku!

    Nie bacząc na to, że Siódemka okładała pięściami jego plecy, Trzynastka zapiął zdecydowanie torbę.

   - Widziałem to już wcześniej, kiedy wspinałem się w górę - powiedział.

   - Kłamiesz! Chcesz się popisać odkryciem! Zawsze byłeś taki!

    Siódemka odwróciła się na pięcie i pobiegła w stronę lądowników. Trzynastka stał przez chwilę, zdecydowanie machając torbą. Potem ruszył powoli za Siódemką.

   - Zaczekaj... - powiedział niepewnie. - No, zaczekaj, do licha, masz, weź, bo się rozryczysz!

   Siódemka zatrzymała się, a gdy Trzynastka zbliżył się do niej i rozpiął torbę, stała się dziwna rzecz: lśniąca płytka poszarzała nagle, a po chwili... zniknęła! Po prostu - zniknęła, jakby wyparowała. Popatrzyli na siebie, a potem zapominając w jednej chwili o niedawnej awanturze, rzucili się na torbę, nicując ją i potrząsając przez dobre pięć minut, jednak bez śladu jakiegokolwiek rezultatu.






    Vram śmiał się jeszcze przez dłuższą chwilę. Potem podsumował wyniki.

    - No, tak! Miałeś zupełną rację, Huxl! Teraz nie ma cienia wątpliwości. Test dał wynik niemalże "podręcznikowy": ryzykanctwo - 0,7, instynkt samozachowawczy - 0 9, strachliwość przy bodźcu nagłym - 0,9, altruizm - 0,5, egoizm - 0,5, no i ciekawstwo 1 ,0! Wypisz, wymaluj - istota rozumna! To diabelnie mądra rzecz, ta metoda testowa!

    - Tak, tak, mój drogi! Ucz się, ucz. Jak popracujesz tyle czasu, co ja, na poligonie doświadczalnym Instytutu Badań Obcych Cywilizacji, poznasz wiele ciekawych spraw - powiedział Huxl z wyższością. - Sprawdź teraz, co zarejestrowały kamery i czujniki.

    - Dobrze, a co dalej?

   - Jak zwykle, to znaczy nic.

   - Szkoda. Obejrzałbym sobie z bliska żywy egzemplarz takiego dziwoląga!

   - Ani mi się waż! Nie masz pojęcia, co by się tutaj działo, gdyby nas odkryli! To byłby koniec spokojnej pracy i obserwacji. Trzeba by zwijać poligon i przenieść gdzie indziej. Wyobraź sobie, ile by to kosztowało przerzucić te wszystkie urządzenia, dekoracje, symulatory... Nie po to wabimy tu różne wyprawy międzygwiezdne, żeby one zabierały się do badania nas: To my mamy je zbadać w warunkach laboratoryjnych, i to tak, aby sobie nie zdawały z tego sprawy. Na tym polega metoda naszej pracy! Specjalnie wywołujemy różne niezwykłe zjawiska na naszym słońcu, by zainteresować wszystkich tym układem planetarnym. Przylatują tutaj, a my spokojnie możemy stwarzać im różne warunki i badać ich reakcje i właściwości... Kiedy przylatują same automaty czy sondy kosmiczne, możemy je badać bezpośrednio, a potem tak spreparować zawartą w nich informację, że wynoszą stąd takie wyniki, jakie chcemy, aby wyniosły. Z istotami rozumnymi jednakże inna sprawa: nie wolno nam wpływać na zawartość ich pamięci, musimy więc bardzo uważać, aby nas nie spostrzegły i nie domyśliły się, że to one są obiektem badań...

    - Gadasz jak na wykładzie dla pierwszego roku Eksploracji Kosmicznej - obruszył się Vram. - Znam to na pamięć...

    - Tak... Znasz, ale nie przestrzegasz! Nic już nie mówiłem, ale ten test spartaczyłeś, że gorzej nie można. Kto to robi takie nadprzyrodzone cuda ze znikaniem przedmiotów?! Przecież to istoty rozumne, a nie głupie automaty! Któż wreszcie rozchyla pole maskujące i straszy przybyszów z kosmosu nagłym bodźcem w postaci własnej nadobnej fizjonomii?! Wystarczyło wrzasnąć UHUU!!! albo coś w tym rodzaju, a zobaczyłbyś, jakby się przeląkł! A teraz będzie długo dociekał, czy mu się naprawdę tylko wydawało...

    - Ale mimo twego całego doświadczenia - powiedział Vram pojednawczo - przyznasz chyba że podobnych dziwadeł nigdy nie widziałeś! Ci, których widywaliśmy poprzednio, zawsze byli do czegoś rozsądnego podobni. A ci... Biorąc nawet pod uwagę, że musieli być w jakichś powłokach ochronnych, trzeba stwierdzić, że wyglądali cudacznie... O, jeden jeszcze się tu kręci w pobliżu. Popatrz: taki klocek, rozdwojony u dołu, z kulistą bryłą na szczycie, a po bokach dyndają mu dwie niezgrabne, długie przywieszki. Strasznie jestem ciekaw jak on jest zbudowany w środku... Albo, żeby chociaż z bliska obejrzeć. Rozsunę trochę pole i manipulatorem...

   - Ani mi się waż! Jak cię swędzą macki, to je wciągnij. Zwiń czułki i trzymaj przylgi przy sobie! Jeszcze by tego brakowało!

    powrót